Tâm sen hay còn được gọi là tim sen, liên tâm, là vị thuốc quen thuộc trong Đông y và được ứng dụng trong nhiều bài thuốc khác nhau. Sử dụng dược liệu có tác dụng giải nhiệt, an thần, trấn tâm và hạ áp…

Tâm sen là một bộ phận của hoa sen – một loại hoa rất quen thuộc với người dân Việt, đặc biệt là người dân miền Bắc. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ được những thông tin về vị thuốc tâm sen này. Cùng tìm hiểu những thông tin về dược liệu dưới đây:

Tên dược liệu: Tâm sen

Tên gọi khác: Liên tâm, tim sen, liên tử tama

Đặc điểm thực vật dược liệu

Tâm sen tươi là phần mầm của cây sen và được tách ra từ hạt. Đây được xem là dược liệu quý và thường được người dân sử dụng như một loại trà. Vị thuốc này mang những đặc điểm nổi bật như sau:

- Tâm sen nằm bên trong hạt sen. Hạt sen được bao bọc bởi một lớp vỏ màu xanh và nhẵn. Nhân hạt trắng đục, được chia thành hai mảnh, khi tách đôi ra sẽ thấy mầm bên trong là tâm sen.

- Dược liệu được tạo thành từ 4 mảnh lá non xếp lại, tạo thành một hình khối nhỏ, có chiều dài khoảng 10mm, đường kính tâm sen chỉ khoảng 1mm.

- Đầu tâm có màu xanh lục sẫm và đầu còn lại màu vàng tươi. Phần này sẽ phát triển thành rễ và thân của cây sen sau này.

Nguồn gốc và phân bổ dược liệu

Cây sen được tìm kiếm tại nhiều quốc gia, là thực vật sống dưới nước nên thường mọc hoang ở nhiều nơi có nước. Cây phát triển mạnh ở những quốc gia thuộc khu vực có khí hậu nhiệt đới, tiêu biểu là các nước châu Á như: Việt Nam, Indonesia, Thái Lan, Ấn Độ, Malaysia,…

Tại Việt Nam, sen phân bổ ở nhiều địa phương, đặc biệt là ở khu vực phía Bắc. Sen được trồng nhiều tại đầm lầy, ao và hồ để làm cảnh hoặc để thu hái làm dược liệu.

Trong nhiều năm gần đây, với nhu cầu sử dụng tâm sen khô ngày càng cao của người tiêu dùng, rất nhiều vùng dược liệu sạch trên cả nước đã nuôi trồng dược liệu này.

Thu hái và bào chế dược liệu

Theo kinh nghiệm dân gian, dược liệu được thu hoạch vào sau thời điểm ra hoa, thường sẽ là mùa hè. Quả sen sau khi chín già sẽ được thu hái về để gỡ lấy hạt. Sau khi bỏ lớp vỏ ngoài hạt, tách đôi hạt sen để lấy phần mầm xanh bên trong.

Đem dược liệu đi phơi nắng hoặc sấy khô ở nhiệt độ 40 – 50 độ C cho tới khô thì sử dụng. Ngoài ra, người dùng có thể đem sao vàng vị thuốc trước khi dùng để bỏ độc tố và giữ được tâm sen tác dụng tốt nhất.

- Để nhỏ lửa, sao vàng đều tay tâm sen cho tới khi dược liệu ngả vàng và có mùi thơm.

- Thử bẻ vị thuốc, nếu dược liệu đã giòn, bên ngoài vàng, bên trong vẫn giữ được màu xanh thì tắt bếp.

- Để nguội dược liệu rồi bảo quản trong hộp kín có nắp.

Việc bảo quản vị thuốc rất quan trọng bởi nó sẽ ảnh hưởng tới dược tính của vị thuốc. Người dùng cần bảo quản trong hộp kín và đặt tại khu vực thoáng mát, không ẩm ướt, tránh ánh nắng mặt trời. Sau khi sử dụng xong cần đậy kín nắp, tránh hơi ẩm và không khí bên ngoài xâm nhập.

Tác dụng của tâm sen trong Đông y

Theo các tài liệu của y học cổ truyền, vị thuốc tâm sen có vị đắng, tính hàn và được quy vào kinh Tâm, Thận. Với tính vị như trên, ăn tâm sen tươi có tốt không và tâm sen tươi có tác dụng gì?

Giải nhiệt tạng tâm: Sử dụng dược liệu có khả năng chủ trị một số bệnh: Ôn nhiệt, tả nhiệt.

Trấn kinh an thần: Có tác dụng trị chứng tâm phiền, bất an dẫn đến chứng mất ngủ; đau đầu, hoa mắt, nhịp tim nhanh…

Trị chứng ù tai, khô miệng, táo bón, giáng áp, chỉ huyết, sáp tinh,…

Tác dụng trong y học hiện đại

Theo một số nghiên cứu, trong dược liệu có chứa các thành phần: asparagine và các alkaloid. Hai hoạt chất này có tác dụng như sau:

Alkaloid: Có tác dụng trấn an tinh thần, kéo dài giấc ngủ và trấn tĩnh.

Asparagine: Có hiệu quả hạ huyết áp, làm giãn thành mạch máu cơ trơn, giảm huyết lực huyết quản. Từ đó cải thiện tình trạng thiếu máu cơ tim, rối loạn nhịp tim.

Cách sử dụng tâm sen hiệu quả và những bài thuốc Đông y

1. Trị mất ngủ

Tâm sen trị mất ngủ là một trong những công dụng nổi bật của dược liệu này. Những đối tượng thường bị khó ngủ, tâm hồi hộp, bồn chồn thì có thể áp dụng bài thuốc sau:

Nguyên liệu chuẩn bị: 8gr dược liệu , 20gr thảo thuyết minh, 15gr tóc tiên.

Cách thực hiện:

- Sao vàng dược liệu thảo thuyết minh rồi đem sắc cùng tâm sen và tóc tiên.

- Đun cùng khoảng 800ml nước, đun nhỏ lửa khoảng 20 phút rồi gạn uống dần.

​Trong thời gian sử dụng dược liệu chữa mất ngủ, người bệnh không được sử dụng các chất kích thích như nước chè, cafe để có được hiệu quả chữa bệnh tốt nhất. Ngoài ra, người bệnh cũng có thể áp dụng bài thuốc tim sen uống với mật ong, hỗ trợ điều trị chứng mất ngủ nhanh chóng và hiệu quả.

2. An thần, giúp ngủ ngon

Nguyên liệu chuẩn bị: 5gr dược liệu, 20gr lá cây vông nem, 10gr táo nhân, 10gr hoa lài tươi.

Cách thực hiện:

Ngoại trừ hoa lài, người dùng tán tất cả dược liệu thành bột mịn để tiện sử dụng.

Hãm bột dược liệu cùng với nước sôi, để nguội bớt rồi thải hoa lài tươi vào cùng.

Sử dụng nước uống hàng ngày và chia thành nhiều lần trong mỗi ngày. Áp dụng bài thuốc liên tục trong thời gian dài để thấy được hiệu quả điều trị

3. Chữa cao huyết áp

Nguyên liệu chuẩn bị: 4gr dược liệu tim sen.

Cách thực hiện:

Sao vàng dược liệu tin sen rồi sắc hoặc hãm với nước sôi.

Sử dụng nước hàng ngày có tác dụng giảm huyết áp, điều hòa nhiệt độ trong cơ thể bằng cách làm giãn mạch, giảm áp lực cho thành mạch.

4. Hỗ trợ trị chứng bí tiểu

Nguyên liệu chuẩn bị: 8gr tim sen, 5gr quốc lão.

Cách thực hiện:

Đun cả hai dược liệu với 1 lít nước, đun sôi rồi để nhỏ lửa.

Tiếp tục đun nhỏ lửa trong khoảng thời gian 2 tiếng thì tắt bếp và sử dụng.

Chia phần thuốc thu được thành 3 lần uống trong ngày và sử dụng sau các bữa ăn chính khoảng 30 phút. Liên tục áp dụng bài thuốc này trong thời gian dài sẽ thấy các triệu chứng bí tiểu suy giảm.

5. Trị chứng di tinh, thận hư

Nguyên liệu chuẩn bị: Dược liệu, đồng tật lê, tổ bọ ngựa, kim anh tử.

Cách thực hiện:

Làm sạch các dược liệu rồi đun với khoảng 200ml nước trong khoảng thời gian 10 phút.

Mỗi ngày chỉ sử dụng thuốc 1 lần, vào mỗi buổi sáng để nâng cao chức năng của thận. Từ đó giúp cải thiện chứng rối loạn trong hoạt động tiểu tiện.

Ngoài những bài thuốc trên, nhiều người bệnh còn thắc mắc tâm sen nấu món gì để hỗ trợ điều trị bệnh. Người dùng có thể tham khảo một số món ăn từ dược liệu này như: chè sen, cháo tâm sen….

Những lưu ý khi sử dụng dược liệu

Tâm sen có ăn được không và câu trả là có. Tuy nhiên khi áp dụng những bài thuốc từ dược liệu này, người bệnh cần phải lưu ý một số vấn đề sau đây để đạt được hiệu quả sử dụng tốt nhất:

Không sử dụng vị thuốc cho những đối tượng như sau: Người bị huyết áp thấp, đối tượng mắc những bệnh lý về đường tiêu hóa, đối tượng bị dị ứng và mẫn cảm với thành phần của dược liệu, người có cơ địa hư nhược hoặc thể hàn, người có tỳ vị hư yếu…

Không nên sử dụng quá liều lượng cho phép, người bệnh chỉ dùng theo đúng sự chỉ định của bác sĩ. Việc quá lạm dụng dược liệu sẽ dẫn tới những tác dụng phụ: Mệt mỏi, rối loạn nhịp tim, suy giảm trí nhớ.

Cần lưu ý về thời gian sử dụng để có được hiệu quả điều trị bệnh tốt nhất.

Không sử dụng dược liệu đã bị đổi màu, biến chất để tránh nguy cơ bị nhiễm độc.

Thời gian đầu sử dụng cần pha thuốc loãng rồi tăng dần độc đặc, sử dụng cho đến khi thấy được hiệu quả thì giữ nguyên liều lượng đó.

Tuyệt đối không được tự ý kết hợp tâm sen với các dược liệu khác khi chưa có sự chỉ định của những người có chuyên môn.

Không nên sử dụng vị thuốc này liên tục đến 1 tháng, tránh việc cơ thể tích lũy quá nhiều độc tố

Sản phẩm bạn đã xem

Zalo Đặc sản vùng cao Tây Bắc Messenger Đặc sản vùng cao Tây Bắc